Bir mama üreticisi, yetişkin köpekler için yeni bir premium kuru mama hazırlıyor. Pazarlama ekibi daha yüksek et oranı ve daha parlak bir tüy için daha fazla yağ istiyor. Formülasyon uzmanı reçeteyi hazırlıyor ve etiketteki ham protein değeri bir önceki ürünle aynı kalıyor. Ancak yağ arttığı için mamanın enerjisi de artıyor. Reçeteyi FEDIAF profiline göre kontrol ettiğinde, protein değerinin sınıra beklediğinden çok daha yakın olduğunu görüyor.
Köpek yüzdeyle değil, enerjiyle yer
Kedi ve köpekler, sağlıklı koşullarda enerji ihtiyaçlarını karşılayana kadar yer. Sahipler de mamayı çoğu zaman paketteki besleme tablosuna göre, yani enerjiye göre verir. Daha yüksek enerjili bir mamadan daha az gram verilir. Bu yüzden her gram mamadaki besin maddesi miktarı tek başına yeterli bilgi değildir. Önemli olan, hayvanın günlük enerji ihtiyacını karşılarken ne kadar protein, mineral ve vitamin aldığıdır.
FEDIAF beslenme kılavuzu bu yüzden besin maddesi önerilerini hem 100 gram kuru madde hem de 1.000 kcal metabolize olabilir enerji başına verir. Kuru madde başına değerler belirli bir enerji yoğunluğu varsayılarak hesaplanmıştır. Mamanın enerjisi bu varsayımdan yüksekse, kuru madde başına değere bakmak yanıltıcı olur ve enerji başına değer esas alınmalıdır.
Bir örnekle
Rakamlar örnek amaçlıdır. Gerçek alt sınırlar için FEDIAF kılavuzunun güncel sürümüne bakılmalıdır. Eski mamamız kilogramında 3.500 kcal metabolize olabilir enerji ve yüzde 22 ham protein içeriyor. Bu, 1.000 kcal başına 220 / 3,5, yani yaklaşık 63 g protein demektir. Yeni mama yağ artırıldığı için kilogramında 3.900 kcal enerji içeriyor ve ham protein yine yüzde 22. 1.000 kcal başına protein artık 220 / 3,9, yani yaklaşık 56 g'dır.
Etiket aynı kalmış olsa da köpeğin günlük aldığı protein yaklaşık yüzde 11 azalmıştır. Hareketi az, enerji ihtiyacı düşük bir köpek için hazırlanan bir mamada bu fark, protein değerini alt sınırın altına düşürebilir. Aynı durum mineraller, vitaminler ve amino asitler için de geçerlidir. Yağı artırılan her reçetede, diğer besin maddelerinin de enerji başına yeniden kontrol edilmesi gerekir.
Enerjiyi hangi denklemle hesapladınız?
Enerji başına hesaplamanın bir zorluğu da mamanın enerjisinin doğrudan ölçülmemesi, bir denklemle tahmin edilmesidir. Yaygın kullanılan iki yaklaşım vardır. Değiştirilmiş Atwater katsayıları, protein, yağ ve karbonhidrat için sabit enerji değerleri kullanır. NRC 2006 denklemleri ise brüt enerjiden başlar ve sindirilebilirliği ham lif üzerinden tahmin eder.
İki yöntem aynı mama için farklı sonuç verebilir. Sindirilebilirliği yüksek bir premium mamada değiştirilmiş Atwater katsayıları enerjiyi genellikle olduğundan düşük tahmin eder. Örneğimizde Atwater ile 3.900 kcal hesaplanan mama, NRC denklemiyle 4.100 kcal çıkarsa, 1.000 kcal başına protein 56 g'dan yaklaşık 54 g'a iner. Sınıra yakın bir reçetede bu fark, uygun görünen bir mamayı uygunsuz hâle getirebilir. Hangi denklemin kullanıldığını bilmek ve sınıra yakın değerlerde güvenlik payı bırakmak bu yüzden önemlidir.
Bir de etiket hesabı vardır. Paketteki besleme tablosu, mamanın enerjisine göre hazırlanır. Enerji olduğundan düşük tahmin edildiyse, tablo köpeğe gereğinden fazla mama verilmesini önerir. Bu da zamanla kilo alımına yol açar. Enerji olduğundan yüksek tahmin edildiyse köpek yeterince beslenmez. Enerji tahmini bu yüzden yalnızca besin maddesi yeterliliğini değil, sahibin her gün kaba koyduğu miktarı da belirler. Yeni bir ürün piyasaya çıkmadan önce birkaç köpekle yapılan basit bir besleme denemesi, tablodaki miktarların gerçekçi olup olmadığını gösterir.
Kedi köpek değildir
Kediler zorunlu etoburdur ve köpeklerden farklı ihtiyaçları vardır. Protein ihtiyaçları daha yüksektir, taurini kendileri yeterince üretemezler ve arakidonik asit ile A vitaminini hazır formda almaları gerekir. Bitkisel kaynaklara dayalı bir köpek maması reçetesini kedi için uyarlamak bu yüzden basit bir oran değişikliği değildir.
Yavrular da ayrı bir dikkat ister. Büyüme döneminde enerji, protein ve mineral ihtiyacı yetişkinlerden yüksektir. Büyük ırk köpek yavrularında ise kalsiyum için hem alt hem de üst sınır önemlidir. Fazla kalsiyum, hızlı büyüyen büyük ırklarda iskelet gelişimi sorunlarıyla ilişkilendirilir. Bu yüzden yavru mamalarında kalsiyumun fosfora oranı ve toplam kalsiyum düzeyi birlikte sınırlandırılmalıdır.
Ekstrüzyonun sınırları
Kuru mamalar ekstrüzyonla üretilir ve reçete yalnızca beslenme gereksinimlerine değil, üretim koşullarına da uymak zorundadır. Kibele genleşmesi ve yapısı için belirli bir nişasta düzeyi gerekir. Yağın bir kısmı ekstrüzyondan sonra kaplama olarak eklenir ve kaplanabilecek yağ miktarının da bir sınırı vardır. Çok yüksek et ve yağ oranları, ekstrüderde sorunlara ve kibelin dağılmasına yol açabilir.
Lezzet de bir kısıttır. Kediler özellikle mamanın kokusuna ve dokusuna çok duyarlıdır. Kâğıt üzerinde mükemmel ama hayvanın yemediği bir mama hiçbir işe yaramaz. Bu yüzden lezzetlendiricilerin ve kaplama yağının oranları reçetede sabit tutulup diğer hammaddeler bunların etrafında belirlenir.
Reçeteyi enerji başına çözmek
OptiFormula, FEDIAF profillerine uyan kuru ve yaş mamaları protein, yağ, sindirilebilirlik ve ekstrüzyon sınırlarıyla birlikte formüle etmeye izin verir. Besin oranı denklemleri, besin maddelerini enerji başına sınırlamayı ve kalsiyumun fosfora oranı gibi oranları her çözümde korumayı sağlar. Böylece yağ ya da et oranı değiştiğinde, diğer besin maddelerinin enerji başına yeterliliği de kendiliğinden kontrol edilir.
Mama etiketi her zaman yüzdelerle konuşur, ama kedi ve köpek enerjiyle yer. Reçeteyi enerji başına çözmek, etiketteki değerlerin hayvanın gerçekte aldığı besin maddelerine dönüşmesini sağlar.
