Một nhà sản xuất thức ăn thú cưng đang chuẩn bị dòng thức ăn khô cao cấp mới cho chó trưởng thành. Bộ phận marketing muốn tăng tỷ lệ thịt và tăng chất béo để lông bóng hơn. Chuyên gia dinh dưỡng lập công thức và protein thô trên nhãn vẫn giữ như sản phẩm cũ. Nhưng vì chất béo tăng nên năng lượng của thức ăn cũng tăng. Khi đối chiếu công thức với chuẩn FEDIAF, protein hóa ra sát giới hạn hơn nhiều so với dự kiến.
Chó ăn theo năng lượng, không theo phần trăm
Trong điều kiện khỏe mạnh, chó và mèo ăn cho đến khi đáp ứng đủ nhu cầu năng lượng. Chủ nuôi cũng thường cho ăn theo hướng dẫn trên bao bì, tức là theo năng lượng. Thức ăn có năng lượng cao hơn thì cho ăn ít gam hơn. Vì vậy, lượng một dưỡng chất trong mỗi gam thức ăn tự nó chưa đủ thông tin. Điều quan trọng là con vật nhận được bao nhiêu protein, khoáng và vitamin trong khi đáp ứng nhu cầu năng lượng hằng ngày.
Chính vì thế, hướng dẫn dinh dưỡng của FEDIAF đưa ra khuyến nghị dưỡng chất cả theo 100 gam vật chất khô lẫn theo 1.000 kcal năng lượng trao đổi. Giá trị theo vật chất khô được tính với giả định một mật độ năng lượng nhất định. Khi năng lượng của thức ăn cao hơn giả định đó, nhìn vào giá trị theo vật chất khô sẽ dễ sai lệch và cần dùng giá trị theo đơn vị năng lượng.
Một ví dụ
Các con số chỉ mang tính minh họa. Về mức tối thiểu thực tế, hãy xem ấn bản hiện hành của hướng dẫn FEDIAF. Thức ăn cũ chứa 3.500 kcal năng lượng trao đổi và 22% protein thô mỗi kilôgam. Tức là 220 / 3,5, khoảng 63 g protein trên 1.000 kcal. Vì chất béo được tăng lên, thức ăn mới chứa 3.900 kcal mỗi kilôgam, protein thô vẫn là 22%. Protein trên 1.000 kcal giờ là 220 / 3,9, khoảng 56 g.
Dù nhãn không đổi, lượng protein chó nhận được mỗi ngày đã giảm khoảng 11%. Ở thức ăn dành cho chó ít vận động và nhu cầu năng lượng thấp, khoảng chênh này có thể đẩy protein xuống dưới mức tối thiểu. Khoáng, vitamin và axit amin cũng vậy. Ở mọi công thức có tăng chất béo, cần kiểm tra lại các dưỡng chất khác theo đơn vị năng lượng.
Bạn đã dùng phương trình nào để tính năng lượng?
Một khó khăn khi làm việc theo đơn vị năng lượng là năng lượng của thức ăn không được đo trực tiếp mà được ước tính bằng phương trình. Có hai cách phổ biến. Hệ số Atwater hiệu chỉnh dùng giá trị năng lượng cố định cho protein, chất béo và carbohydrate. Các phương trình NRC 2006 xuất phát từ năng lượng thô và ước tính tỷ lệ tiêu hóa từ xơ thô.
Hai phương pháp có thể cho kết quả khác nhau với cùng một loại thức ăn. Ở thức ăn cao cấp có tỷ lệ tiêu hóa cao, hệ số Atwater hiệu chỉnh thường ước tính năng lượng thấp hơn thực tế. Trong ví dụ của chúng ta, nếu thức ăn tính theo Atwater là 3.900 kcal mà theo phương trình NRC ra 4.100 kcal, thì protein trên 1.000 kcal giảm từ 56 g xuống khoảng 54 g. Ở công thức sát giới hạn, chênh lệch đó có thể biến một thức ăn trông như đạt chuẩn thành không đạt. Vì vậy cần biết đã dùng phương trình nào và chừa biên an toàn cho các giá trị gần giới hạn.
Rồi còn phép tính trên nhãn. Hướng dẫn cho ăn trên bao bì dựa vào năng lượng của thức ăn. Nếu năng lượng bị ước tính thấp, hướng dẫn sẽ khiến chủ nuôi cho ăn nhiều hơn nhu cầu của chó, lâu dần dẫn đến tăng cân. Nếu năng lượng bị ước tính cao, chó sẽ bị ăn thiếu. Như vậy ước tính năng lượng không chỉ quyết định dưỡng chất có đủ hay không mà còn quyết định lượng thức ăn chủ nuôi đổ vào bát mỗi ngày. Một thử nghiệm cho ăn đơn giản với vài con chó trước khi tung sản phẩm mới sẽ cho thấy lượng trong hướng dẫn có thực tế hay không.
Mèo không phải là chó
Mèo là loài ăn thịt bắt buộc và có nhu cầu khác chó. Nhu cầu protein của mèo cao hơn, mèo không tự tổng hợp đủ taurine, và cần axit arachidonic cùng vitamin A ở dạng có sẵn. Vì vậy, chuyển một công thức thức ăn cho chó chủ yếu từ nguyên liệu thực vật sang cho mèo không phải chỉ là thay đổi tỷ lệ.
Chó con và mèo con cũng cần được chú ý đặc biệt. Trong giai đoạn tăng trưởng, nhu cầu năng lượng, protein và khoáng cao hơn so với con trưởng thành. Ở chó con giống lớn, cả mức tối thiểu lẫn tối đa của canxi đều quan trọng. Thừa canxi có liên quan đến các vấn đề phát triển xương ở những giống lớn tăng trưởng nhanh. Vì vậy, trong thức ăn cho chó con, tỷ lệ canxi trên phốt pho và tổng lượng canxi cần được giới hạn đồng thời.
Giới hạn của công nghệ ép đùn
Thức ăn khô được sản xuất bằng ép đùn, và công thức phải phù hợp với điều kiện sản xuất cũng như yêu cầu dinh dưỡng. Cần một mức tinh bột nhất định để hạt nở và giữ cấu trúc. Một phần chất béo được phủ lên bề mặt sau khi ép đùn, và lượng chất béo có thể phủ là có giới hạn. Mức thịt và chất béo quá cao có thể gây trục trặc ở máy ép đùn và làm hạt dễ vỡ vụn.
Độ ngon miệng cũng là một ràng buộc. Mèo đặc biệt nhạy cảm với mùi và kết cấu của thức ăn. Một thức ăn hoàn hảo trên giấy mà con vật không chịu ăn thì chẳng có ích gì. Vì thế mức chất tạo vị và chất béo phủ thường được cố định trong công thức, rồi các nguyên liệu khác được điều chỉnh xung quanh chúng.
Giải công thức theo đơn vị năng lượng
OptiFormula cho phép lập công thức thức ăn khô và ướt đáp ứng đồng thời chuẩn FEDIAF cùng các giới hạn về protein, chất béo, tỷ lệ tiêu hóa và ép đùn. Các phương trình tỷ lệ dưỡng chất giúp giới hạn dưỡng chất theo đơn vị năng lượng và giữ các tỷ lệ như canxi trên phốt pho trong mỗi lần giải. Khi tỷ lệ chất béo hoặc thịt thay đổi, mức đáp ứng của các dưỡng chất khác theo đơn vị năng lượng sẽ được kiểm tra tự động.
Nhãn thức ăn thú cưng luôn nói bằng phần trăm, nhưng chó mèo ăn theo năng lượng. Giải công thức theo đơn vị năng lượng biến các giá trị trên nhãn thành lượng dưỡng chất con vật thực sự nhận được.
