Ferment təchizatçısı yeni fitaza təqdim edir və onun texniki vərəqəsində uzun bir matris cədvəli var: müəyyən dozada mənimsənilən fosfor, kalsium, natrium, mübadilə enerjisi və bir neçə həzm olunan amin turşusu üçün dəyərlər. Satınalma müdiri bu dəyərlərin hamısı formula daxil edilsə, bir tonun maya dəyərinin nə qədər düşəcəyini soruşur. Qidalanma mütəxəssisi isə başqa sual verir: bunun nə qədəri həqiqətən bizim yemlərimizdə özünü göstərəcək?
Matris dəyəri nədir?
Fermentlər heyvana qida maddələrini birbaşa vermir. Onlar heyvana yemdə artıq olan qida maddələrinin daha çoxunu həzm etməyə imkan verir. Fitaza bitki mənşəli xammallarda fitata bağlı fosforun bir hissəsini azad edir. Ksilanaza kimi NSP fermentləri buğda və arpadakı həll olan lifin yaratdığı özlülüyü azaldır, enerji və amin turşularının həzmini yaxşılaşdırır.
Formulasiyada bu təsir fermenti qida dəyərləri olan bir xammal kimi təyin etməklə əks etdirilir. Bir kiloqram fitaza formula müəyyən miqdarda mənimsənilən fosfor və kalsium əlavə edirmiş kimi qəbul olunur. Bu töhfəni görən proqram dikalsium fosfatı və əhəng daşını azaldır. Matris dəyəri həmin virtual töhfənin ölçüsüdür.
Fitaza qənaəti
Bir nümunə götürək, rəqəmlər yalnız nümunə xarakteri daşıyır. Fitazasız broyler böyümə yemimizdə 1,4 faiz dikalsium fosfat var. Fitaza əlavə edib təchizatçının tövsiyə etdiyi dozanı mənimsənilən fosfor üçün 0,12 faiz bəndi və kalsium üçün 0,11 faiz bəndi matris dəyərləri ilə istifadə etdikdə dikalsium fosfat təxminən 0,65 faiz bəndi azalır. Dikalsium fosfatın tonu 30 000 TRY olduqda bu, bir ton yemdə təxminən 195 TRY qənaət deməkdir. Kiloqramı 400 TRY olan fitazadan tona 100 qram istifadə etsək, fermentin xərci tonda 40 TRY olur. Əhəng daşındakı kiçik dəyişikliyi də nəzərə alsaq, xalis qənaət tonda təxminən 150 TRY-dir.
Bu qənaət yalnız fosfor və kalsiumdan gəlir. Təchizatçının enerji və amin turşusu dəyərləri də əlavə edilsə, proqram qarğıdalı və soya şrotunu da azaldır və qənaət xeyli artır. Əsl sual da məhz burada başlayır.
Nə qədərini istifadə etməli?
Fosfor və kalsium matris dəyərləri ümumiyyətlə etibarlıdır, çünki bu, fitazanın əsas təsiridir və çoxlu sınaqlarla təsdiqlənib. Enerji və amin turşusu dəyərləri yemdən yemə, heyvanın yaşına və rasionun tərkibinə görə daha çox dəyişir. Bir çox qidalanma mütəxəssisi fosfor və kalsiumu tam dəyərlə, enerji və amin turşularını isə tövsiyənin yarısı və ya üçdə ikisi səviyyəsində istifadə etməyə üstünlük verir. Bu ehtiyatlı yanaşma qənaətin bir hissəsindən imtina edir, amma sürünün məhsuldarlığını riskə atmır.
Digər vacib məsələ eyni təsiri iki dəfə hesablamaqdır. Formulda həm fitaza, həm də ksilanaza varsa və hər biri üçün tam enerji matrisi istifadə olunursa, birgə təsir olduğundan böyük görünə bilər. İki ferment qismən eyni qida maddələrini azad edir. Birlikdə istifadə olunanda onların birgə təsiri adətən ayrı-ayrı təsirlərinin cəmindən kiçik olur.
Doza və substrat
Matris dəyəri sabit rəqəm deyil. Fitazanın azad edə biləcəyi fosfor yemdə nə qədər fitat olmasından asılıdır. Ət-sümük unu və ya digər heyvan mənşəli mənbələr üzərində qurulmuş, bitki mənşəli xammalı az olan formulda fitat azdır və fitaza orada texniki vərəqədəki dəyəri verə bilməz. Eyni şəkildə ksilanazanın enerji töhfəsi yemdə buğda və arpanın payı ilə artır. Qarğıdalı əsaslı yemdə eyni ksilanazanın təsiri xeyli kiçikdir.
Doza da mütənasib işləmir. Fitaza dozasını iki dəfə artırmaq azad olunan fosforu iki dəfə artırmır. Yüksək dozalarda fermentin hər əlavə vahidi getdikcə daha az əlavə edir. Yüksək fitaza dozaları ilə işləyən şirkətlər buna diqqət etməlidir. Bir doza üçün təyin olunmuş matris dəyərlərini digər dozalara mütənasib şəkildə tətbiq etmək qənaəti olduğundan böyük göstərir.
Qiymətlər dəyişəndə fermentin dəyəri də dəyişir
Yuxarıda hesabladığımız fitaza qənaəti dikalsium fosfatın qiyməti ilə sıx bağlıdır. Fosfat qiymətləri düşəndə fitazanın azad etdiyi fosforun dəyəri də onlarla birlikdə düşür. Fosfat qiymətləri qalxanda eyni doza xeyli dəyərli olur. Buna görə ferment barədə bir dəfə qərar verib unutmaq əvəzinə qiymətlər nəzərəçarpacaq dərəcədə dəyişəndə qərar yenidən nəzərdən keçirilməlidir.
Bunu görməyin asan yolu fermentsiz həlldə mənimsənilən fosforun kölgə qiymətinə baxmaqdır. Kölgə qiyməti yemdə mənimsənilən fosforu bir vahid artırmağın formul xərcinə təsirini göstərir. Nümunəmizdə bu dəyər bir faiz üçün tonda təxminən 2 200 TRY-dirsə, fitazanın verdiyi 0,12 faiz bəndi tonda təxminən 260 TRY dəyərindədir. Kalsium təsiri və fermentin xərci ilə birlikdə götürüldükdə bu rəqəm hansı qiymət şəraitində hansı dozanın məntiqli olduğunu tez göstərir.
Formulasiyada düzgün qurmaq
Deməli, ferment matrisini sabit dəyərli xammal kimi təyin etmək yalnız başlanğıcdır. Daha real yanaşma fermentin töhfəsini dozaya və yemdəki substratın miqdarına bağlayır. OptiFormula proqramındakı dozadan və substratdan asılı ferment matrisi bu əlaqəni qurmağa imkan verir. Formulda buğdanın payı dəyişəndə ksilanazanın enerji töhfəsi də onunla birlikdə dəyişir, fitat tərkibi dəyişəndə isə fitazanın fosfor töhfəsi dəyişir.
Sonra yoxlama gəlir. Ferment istifadə olunan formullarda yemi mütəmadi analiz etmək vacibdir, məsələn yemdə faktiki olan fitaza aktivliyini ölçdürmək. Qranullama temperaturu yüksək olan müəssisələrdə bəzi fermentlərin aktivliyi istehsal zamanı azala bilər. Kağızdakı matris dəyəri yalnız ferment yemdə həqiqətən aktiv olduqda məna kəsb edir.
Öz məlumatlarınızla qərar vermək
Ferment matrisləri yem xərcini azaltmağın ən effektiv vasitələri sırasındadır. Amma hər matris dəyəri müəyyən şəraitdə aparılmış sınaqları ümumiləşdirir. Bu dəyərləri öz xammalınız, öz dozalarınız və öz heyvan məhsuldarlığı məlumatlarınızla qiymətləndirmək qənaətin kağızda qalmasının qarşısını alır. Ehtiyatla başlamaq və sürü nəticələri ilə yanaşı dəyərləri addım-addım artırmaq sahədə ən çox gördüyümüz uğurlu yoldur.
