Bir süt çiftliği, süt aldığı firmanın sürdürülebilirlik programına katılmak istiyor. Firma her çiftlikten inek başına azot ve fosfor atılımı ile kilogram süt başına metan tahmini istiyor. Çiftlik sahibi önce bunun bir rapor yükü olduğunu düşünüyor. Rakamlar ortaya çıktığında ise başka bir şey görüyor: rasyondaki fazla protein ve fosfor, yalnızca çevreye değil, yem faturasına da yazıyor.
Azotun ne kadarı süte gider?
Süt ineği yemle aldığı azotun yalnızca bir kısmını süte ve vücuda dönüştürür. Geri kalanı dışkı ve idrarla atılır. İdrardaki azot, gübre deposunda ve tarlada hızla amonyağa dönüşür ve hem hava kalitesini hem de su kaynaklarını etkiler. Azot kullanım verimi, yemle alınan azotun ne kadarının süte geçtiğini gösterir ve rasyonun ne kadar dengeli olduğunun iyi bir göstergesidir.
Bir örnekle bakalım. Rakamlar örnek amaçlıdır. Bir inek günde 22 kg kuru madde tüketiyor ve rasyonun ham proteini yüzde 17. Yemle alınan azot 22 × 0,17 / 6,25, yani yaklaşık 598 gram. İnek günde 35 kg süt veriyor ve sütün proteini yüzde 3,3. Sütle çıkan azot 35 × 0,033 / 6,38, yani yaklaşık 181 gram. Azot kullanım verimi yaklaşık yüzde 30 olur. Azotun geri kalanının büyük kısmı gübreye gider.
Bir puanlık protein farkı
Aynı inek için rasyonun ham proteinini yüzde 16'ya indirelim. Ama bunu, işkembede yıkılmayan protein ve metabolize olabilir protein dengesini koruyarak yapalım, böylece süt verimi değişmesin. Yemle alınan azot yaklaşık 563 grama iner ve azot kullanım verimi yaklaşık yüzde 32'ye çıkar. İnek başına günde yaklaşık 35 gram daha az azot atılır.
Yüz inekli bir çiftlikte bu, yılda yaklaşık 1.280 kg daha az azot demektir. Üstelik protein, rasyonun en pahalı besin maddelerinden biridir. Bir puanlık ham protein düşüşü, kullanılan protein kaynaklarına bağlı olarak inek başına günlük yem maliyetini de belirgin şekilde azaltır. Çevre için yapılan iyileştirme, bu durumda doğrudan bir maliyet tasarrufudur.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta, proteini körü körüne düşürmemektir. Metabolize olabilir protein ve özellikle lizin ile metiyonin gibi sınırlayıcı amino asitler yetersiz kalırsa süt verimi ve süt proteini düşer. Proteini azaltmanın doğru yolu, toplam ham proteini değil, ineğin gerçekten ihtiyaç duyduğu protein formlarını hedef almaktır. NASEM 2021 gibi modeller bu dengeyi kurmaya yardım eder.
Fosfor: çoğu zaman gereğinden fazla
Fosfor, süt ineği rasyonlarında en sık fazla verilen minerallerden biridir. Bunun bir nedeni, fosforun üreme sağlığıyla ilişkilendirilmesi ve güvenlik payının geniş tutulmasıdır. Oysa güncel öneriler, pek çok rasyonda kullanılan düzeyin ihtiyacın üzerinde olduğunu gösterir. Fazla fosfor gübreyle atılır, tarlada birikir ve yüzey sularına karıştığında ötrofikasyona katkıda bulunur.
Fosforu ihtiyaç düzeyine indirmek genellikle zor değildir. Mineral karışımındaki fosfor kaynağının azaltılması ve yan ürünlerden, örneğin kepekten ve küspelerden gelen fosforun hesaba katılması çoğu zaman yeterlidir. İnorganik fosfat pahalı bir hammadde olduğu için bu düzeltme de yem maliyetini düşürür.
Fosforun yanında sodyum ve potasyum da gübre ve atık su açısından önemlidir, ama süt ineği rasyonlarında asıl fark çoğu zaman fosforda ortaya çıkar. Fosfor düzeyini düşürdükten sonra bir süre kan ya da gübre analizleriyle izlemek, hem çiftlik sahibinin hem de veterinerin içini rahatlatır ve değişikliğin kalıcı olmasını sağlar.
Metanı doğru okumak
İşkembedeki fermentasyonun doğal bir ürünü olan metan, süt sığırcılığının sera gazı salımının önemli bir kısmını oluşturur. Bir ineğin günlük metan üretimi, tükettiği kuru maddeye ve rasyonun yapısına bağlıdır. Ancak metanı yalnızca inek başına okumak yanıltıcı olabilir. Daha yüksek verimli bir inek, günde daha fazla yediği için daha fazla metan üretir, ama kilogram süt başına daha az metan üretir.
Bunun nedeni bakım ihtiyacıdır. Her inek, süt versin ya da vermesin, vücudunu korumak için belirli bir miktar yem tüketir. Süt verimi arttıkça bu sabit ihtiyaç daha fazla kilogram süte bölünür. Bu yüzden metan yoğunluğunu düşürmenin en etkili yollarından biri, rasyonun ve sürü yönetiminin verimliliği artırmasıdır. Kaba yem kalitesi, rasyondaki yağ düzeyi ve nişasta kaynakları da metan üretimini etkiler.
Kaba yem kalitesinin metan üzerindeki etkisi de pratikte önemlidir. Erken biçilmiş, sindirilebilirliği yüksek bir kaba yem, hem kuru madde tüketimini hem de süt verimini artırır ve kilogram süt başına metanı düşürür. Bu, çevre hedefi ile verim hedefinin aynı yönde çalıştığı bir başka örnektir.
Çevre çıktısını rasyonun bir parçası yapmak
Çevre hesapları çoğu zaman rasyon hazırlandıktan sonra ayrı bir tabloda yapılır. Bu yaklaşımda rasyon kararları çevre etkisi düşünülmeden verilir ve sonuçlar yalnızca raporlanır. Daha etkili yol, bu çıktıları rasyonla birlikte görmektir. Böylece iki rasyon karşılaştırılırken yalnızca maliyet değil, azot ve fosfor atılımı ile metan tahmini de aynı anda görülür.
OptiFormula TMR, her rasyon için metan, azot ve fosfor çıktılarını hesaplar. Kuru madde tüketimi, hayvan başına günlük maliyet ve yem maliyeti üzerindeki süt geliriyle birlikte okunduğunda, hangi değişikliğin hem çevre hem de kârlılık için iyi olduğu açıkça görülür. Süt alıcısının ya da bir sürdürülebilirlik programının istediği raporlar için gereken temel veri de böylece rasyonun kendisinden gelir.
Çevre etkisini azaltmak çoğu zaman pahalı yatırımlarla düşünülür. Oysa ilk ve en ucuz adım çoğu zaman rasyondadır: gereğinden fazla verilen protein ve fosforu ihtiyaç düzeyine çekmek. Bu adım hem çevreye hem de çiftliğin kasasına iyi gelir.
