200 başlıq süd fermasının sahibi zavoddan aldığı süd yeminin fakturasına baxır və tez bir hesab aparır. Etiketdəki xammalı bazardan alıb fermada qarışdırsa, tonda min TRY-dən çox qənaət edəcəkmiş kimi görünür. Qonşu ferma bir neçə il əvvəl dəyirman və qarışdırıcı alıb və razı qaldığını deyir. Qərar asan görünür. Lakin xammal qiymətləri ilə zavod yeminin qiyməti arasındakı fərq yemi özünüz qarışdırmağın real qazancı deyil.
Görünən fərq
Bir nümunə götürək, rəqəmlər yalnız nümunə xarakterlidir. Ferma gündə hər inəyə 8 kq qüvvəli yem verir. 200 inək üçün bu, gündə 1,6 ton və ildə təxminən 584 ton yem deməkdir. Zavod yeminin fermaya çatdırılmaqla tonu 13 500 TRY-dir. Fermada eyni qidalılıq dəyərində yem hazırlamaq üçün lazım olan xammal və premiksin tonu 11 800 TRY-dir. Görünən fərq tonda 1 700 TRY, ildə isə təxminən 990 000 TRY təşkil edir.
Gizli xərclər
Yemini özü qarışdıran ferma əvvəllər zavodun gördüyü işləri öz üzərinə götürür. Birinci maddə avadanlıqdır. Fərz edək ki, dəyirman, qarışdırıcı, çəki sistemi və xammal anbarına 1,2 milyon TRY sərmayə qoyulub və on il ərzində amortizasiya edilir. Bu, ildə 120 000 TRY, yəni ton yemə təxminən 205 TRY deməkdir. Texniki xidmət və təmir də bunun üzərinə gəlir.
İkinci maddə əməkdir. Fərz edək ki, yem hazırlamaq, xammalı qəbul etmək, ehtiyat qeydlərini aparmaq və avadanlığı təmizləmək üçün yarımştat işçi ildə 180 000 TRY-yə başa gəlir. Bu, tonda təxminən 310 TRY edir. Enerji, yəni dəyirman və qarışdırıcının elektriki, tonda təxminən 60 TRY əlavə edir.
Üçüncü maddə çəki itkisi və zay olmadır. Xammal anbarda nəm itirir, bir hissəsini quşlar və gəmiricilər yeyir, bir hissəsi isə daşınma və boşaltma zamanı tökülür. 1,5 faizlik çəki itkisi tonda təxminən 180 TRY edir. Analiz xərcləri də əlavə edilməlidir. Xammal və yemin müntəzəm analizi tonda təxminən 40 TRY-yə başa gəlir.
Bu maddələr birlikdə tonda təxminən 795 TRY edir. Real fərq tonda 1 700 TRY deyil, təxminən 905 TRY, yəni ildə təxminən 530 000 TRY-dir. Bu, yenə də dəyərli qənaətdir, lakin ilk hesablamanın yarısından bir qədər çoxdur.
Alış gücü və dövriyyə kapitalı
Hesablamada tez-tez unudulan başqa bir maddə xammalın alış qiymətidir. Yem zavodu xammalı min tonlarla alır. Ferma isə bir dəfəyə bir neçə maşın alır və adətən daha baha ödəyir. Yuxarıdakı nümunədə 11 800 TRY-lik xammal xərci zavodun ödədiyi qiymətlərlə hesablanıbsa, fermanın real xərci daha yüksək olacaq.
Dövriyyə kapitalı da önəmlidir. Yemini özü qarışdıran ferma bir neçə həftəlik, məhsul yığımı dövründə isə bir neçə aylıq xammal ehtiyatı saxlamalıdır. Bu ehtiyata bağlanan pul başqa yerdə istifadə oluna bilməz və faiz dərəcələrindən asılı olaraq ciddi xərcə çevrilə bilər. Zavod yemində isə ödəniş adətən möhlətlə olur.
Keyfiyyət və sabitlik
Zavod yeminin qiymətinə yalnız xammal deyil, formulasiya bilgisi, keyfiyyətə nəzarət və sabitlik də daxildir. Yemini özü qarışdıran ferma xammal analizinə, formulun yenilənməsinə və qarışığın bircinsliyinə özü nəzarət etməlidir. Kiçik bir çəki xətası və ya yanlış xammal dəyişikliyi qısa zamanda sürünün süd verimində özünü göstərir.
Buna görə yemini özü qarışdıran fermaların çoxu qidalanma məsləhətçisi ilə işləyir və məsləhətçinin haqqı da hesaba daxil edilməlidir. Lakin yaxşı məsləhətçi ilə işləyən və müntəzəm analiz aparan ferma rasionu öz kobud yemlərinə və öz sürüsünə zavod yeminin imkan verdiyindən daha dəqiq uyğunlaşdıra bilər. Bu, kağız üzərindəki qənaətdən əlavə bir qazanc ola bilər.
Orta yol
Zavod yemi ilə tamamilə fermada hazırlanan yem arasında orta yol da var. Bəzi fermalar zavoddan protein, mineral və vitaminlərlə zəngin konsentrat əlavə alır və onu öz taxılı və kobud yemləri ilə yem qarışdırıcı vaqonda qarışdırır. Bu yanaşmada ferma ən dəqiq çəkini və premiks işini zavoda həvalə edir, çəkiyə görə ən böyük komponentləri isə özü təmin edir.
Bu orta yol dəyirman və çəki sistemi kimi avadanlıq sərmayəsini azaldır, əmək yükünü yüngülləşdirir və keyfiyyət riskini məhdudlaşdırır. Qazanc tam ferma qarışığında olduğu qədər böyük olmaya bilər, lakin kiçik və orta fermalar üçün çox vaxt ən balanslı seçimdir. Bu yanaşmanın nə dərəcədə uğurlu olmasını konsentrat əlavənin tərkibinin fermanın kobud yemlərinə uyğun seçilməsi müəyyən edir.
Nə vaxt mənalıdır?
Yemi özünüz qarışdırmağın qazancı miqyas böyüdükcə sürətlə artır. Sabit xərclər (avadanlıq və əmək) daha çox tona bölündükcə ton başına xərc azalır. Kiçik fermada bu xərclər bütün qənaəti yeyə bilər. Böyük fermada və ya bir neçə fermanın ortaq qarışdırma məntəqəsi qurduğu yerdə qazanc aydın görünür.
Öz taxılını yetişdirmək də hesabı dəyişir. Öz arpasını və ya qarğıdalısını yetişdirən ferma bu taxılı satıb zavod yemi almaq əvəzinə heyvanlara yedirdikdə daşınma və vasitəçi xərclərinə qənaət edir. Bu halda taxıl fermadan satılsaydı alacağı qiymətlə qiymətləndirilməlidir.
Rəqəmlərlə qərar vermək
OptiFormula TMR fermanın kobud yemləri və qüvvəli yem komponentləri ilə rasion qurmaq üçün yem kitabxanası, kobud yem və silos analizləri və yem qarışdırıcı vaqonun yükləmə siyahısını təqdim edir. Hər rasionda bir baş üçün gündəlik xərc və yem xərcindən sonrakı gəlir göstərilir. Eyni rasionda zavod yemi ilə fermada hazırlanan konsentratı müqayisə etmək qərarın rasion səviyyəsində nə demək olduğunu aydın göstərir.
Zavod yemi almaq, yoxsa yemi özünüz qarışdırmaq sualının yeganə doğru cavabı yoxdur. Doğru cavab görünən qiymət fərqindən deyil, bütün xərcləri və bütün riskləri əhatə edən tam hesablamadan çıxır.
