Một doanh nghiệp chăn nuôi heo khép kín đã dùng năng lượng trao đổi cho thức ăn heo vỗ béo trong nhiều năm. Bộ phận thu mua tìm được một lô cám mì và khô dầu hướng dương giá tốt, và công thức dùng khá nhiều cả hai. Trên giấy, mục tiêu năng lượng và lysine vẫn đạt. Ở trại, tăng trọng hằng ngày giảm nhẹ và hệ số chuyển hóa thức ăn kém đi. Vấn đề không nằm ở nguyên liệu mà ở đơn vị năng lượng dùng để đo chúng.
Một phần năng lượng biến thành nhiệt
Năng lượng trao đổi là phần còn lại của năng lượng thô trong thức ăn sau khi trừ năng lượng mất qua phân và nước tiểu. Nhưng không phải toàn bộ phần này đều dùng được cho tăng trưởng và duy trì. Một phần bị mất dưới dạng nhiệt trong quá trình tiêu hóa và trao đổi chất của các dưỡng chất. Năng lượng thuần là phần con vật thực sự sử dụng được sau khi trừ cả lượng nhiệt mất đi này.
Mức mất nhiệt phụ thuộc vào loại dưỡng chất. Phần lớn năng lượng trao đổi trong chất béo trở thành năng lượng thuần. Với tinh bột, tỷ lệ này thấp hơn một chút. Với protein và xơ, mức mất nhiệt cao hơn nhiều. Vì vậy, hai nguyên liệu có cùng năng lượng trao đổi có thể có năng lượng thuần khác nhau rõ rệt.
Một ví dụ
Các con số chỉ mang tính minh họa. Giả sử tỷ lệ năng lượng thuần trên năng lượng trao đổi là khoảng 80% ở ngô, khoảng 60% ở khô dầu đậu nành, khoảng 65% ở cám mì và khoảng 88% ở dầu thực vật. Công thức làm việc theo năng lượng trao đổi gán cho các nguyên liệu giàu protein và nhiều xơ nhiều năng lượng hơn mức chúng thực sự cung cấp. Công thức làm việc theo năng lượng thuần đánh giá các nguyên liệu này thấp hơn, còn chất béo và ngũ cốc cao hơn.
Ảnh hưởng lên giá rất dễ thấy. Trong công thức giải theo năng lượng trao đổi, giả sử cám mì còn kinh tế đến mức 7.500 TRY một tấn. Giải theo năng lượng thuần, cùng công thức đó đặt giá kinh tế của cám vào khoảng 6.800 TRY. Nếu bộ phận thu mua đã mua một lô giá 7.200 TRY, năng lượng trao đổi cho thấy đây là thương vụ có lời, trong khi năng lượng thuần cho biết thực ra đã mua đắt. Sự sụt giảm năng suất ở trại chính là khoảng chênh đó hiện ra trên con vật.
Điều ngược lại cũng đúng. Trong công thức giải theo năng lượng trao đổi, dầu thực vật thường trông đắt và được dùng dè dặt. Theo năng lượng thuần, giá trị của nó tăng lên, và nó trở nên hấp dẫn hơn, nhất là vào mùa nóng, vì còn giúp giảm tải nhiệt.
Tỷ lệ lysine trên năng lượng
Chỉ chuyển sang năng lượng thuần thôi là chưa đủ. Một trong những mối quan hệ quan trọng nhất trong dinh dưỡng heo là tỷ lệ lysine tiêu hóa trên năng lượng thuần. Heo có xu hướng ăn cho đến khi đáp ứng nhu cầu năng lượng. Khi năng lượng thức ăn giảm, heo ăn nhiều hơn và nhận nhiều lysine hơn. Khi năng lượng tăng, heo ăn ít hơn. Vì vậy, lysine không nên được định nghĩa là một tỷ lệ phần trăm cố định, độc lập với năng lượng của thức ăn, mà là một tỷ lệ trên đơn vị năng lượng.
Ví dụ, nếu năng lượng thuần của thức ăn là 9,8 MJ mỗi kilôgam và mục tiêu là 0,95 g lysine tiêu hóa hồi tràng chuẩn hóa trên mỗi MJ năng lượng thuần, thức ăn cần khoảng 9,3 g/kg lysine. Nếu phụ phẩm giá rẻ kéo năng lượng thuần xuống 9,5 MJ, cùng tỷ lệ đó chỉ cần khoảng 9,0 g/kg lysine. Nghĩa là thức ăn năng lượng thấp hơn cần ít lysine hơn, điều này tạo ra chênh lệch chi phí đáng kể trong công thức. Nhưng cũng có nghĩa là heo phải ăn nhiều thức ăn hơn, và cả lượng thức ăn nhà máy bán ra lẫn chi phí thức ăn của trại đều thay đổi.
Một điểm cần lưu ý khi chuyển sang năng lượng thuần là phải đặt lại mục tiêu. Quy đổi các mục tiêu cũ định nghĩa theo năng lượng trao đổi sang năng lượng thuần bằng một hệ số đơn giản sẽ bỏ phí phần lớn lợi ích của hệ thống mới. Giá trị năng lượng thuần của nguyên liệu và nhu cầu năng lượng thuần của con vật nên lấy từ cùng một hệ thống. Trong những tháng đầu chuyển đổi, theo dõi song song công thức cũ và mới và đánh giá chúng cùng với năng suất ở trại sẽ giúp đội ngũ tin tưởng vào hệ thống mới.
Giới tính và giai đoạn
Heo vỗ béo đực và cái có nhu cầu khác nhau. Heo cái hậu bị và heo đực không thiến lớn lên nạc hơn heo đực thiến và cần nhiều lysine hơn trên mỗi đơn vị năng lượng. Heo đực thiến ăn nhiều hơn và dễ tích mỡ hơn. Ở những trại có thể cho ăn theo giới tính, dùng đường cong lysine và năng lượng riêng cho từng nhóm sẽ cải thiện cả chi phí lẫn chất lượng thân thịt.
Số giai đoạn cũng quan trọng. Nhu cầu lysine giảm dần đều trong suốt thời kỳ vỗ béo. Chuyển từ chương trình ba giai đoạn sang bốn hoặc năm giai đoạn giúp mỗi loại thức ăn sát hơn với nhu cầu của từng thời kỳ. Lợi ích đạt được bao nhiêu phụ thuộc vào giá thức ăn và vào số loại thức ăn khác nhau mà hệ thống phân phối thức ăn của trại có thể xử lý.
Phốt pho và môi trường
Trong thức ăn cho heo, phốt pho quan trọng cả về chi phí lẫn môi trường. Phần lớn phốt pho trong nguyên liệu thực vật ở dạng liên kết phytate và heo sử dụng kém. Dùng phytase và giải công thức theo phốt pho tiêu hóa giúp giảm nhu cầu phốt phát vô cơ và giảm lượng phốt pho thải ra trong phân. Ở nhiều vùng, phốt pho trong phân được quy định bằng pháp luật, và điều đó ảnh hưởng trực tiếp đến các quyết định về công thức.
Gắn kết mọi thứ trong công thức
Trong OptiFormula, năng lượng thuần và axit amin tiêu hóa hồi tràng chuẩn hóa có thể được khai báo trong ma trận dinh dưỡng của nguyên liệu. Tỷ lệ lysine trên năng lượng thuần và tỷ lệ các axit amin khác trên lysine được giữ trong mỗi lần giải nhờ các phương trình tỷ lệ dưỡng chất. Giá bóng và phân tích tham số cho thấy một phụ phẩm còn kinh tế đến mức giá nào trên cơ sở năng lượng thuần.
Trong thức ăn cho heo, đo năng lượng đúng là định giá nguyên liệu đúng. Chuyển sang năng lượng thuần và xem lysine cùng với năng lượng giúp một công thức rẻ trên giấy cũng rẻ ở trại.
