[{"data":1,"prerenderedAt":42},["ShallowReactive",2],{"blog-formulasyon-hatalari-tr":3},[4,6,8,10,12,14,16,18,20,22,24,26,28,30,32,34,36,38,40],{"p":5},"Yeni bir besleme uzmanı, fabrikanın etlik piliç başlangıç yemi reçetesini devralıyor. Reçetede balık unu için yüzde 3'lük bir alt sınır var. Kimse nedenini tam olarak hatırlamıyor. Bir zamanlar bir müşteri istemiş olabilir, belki de eski bir danışmanın tercihiydi. Uzman gölge fiyat raporuna baktığında, bu tek kısıtın reçeteye tonda yaklaşık 140 TL eklediğini görüyor. Aylık 1.500 tonluk üretimde bu, ayda 210.000 TL demektir. Rakamlar örnek amaçlıdır, ama durum sahada çok sık karşılaşılan bir durumdur.",{"h2":7},"Alışkanlık kısıtları",{"p":9},"Her reçete zamanla kısıt biriktirir. Bir sorun yaşanır, bir hammadde için üst sınır konur. Bir müşteri bir şey ister, bir alt sınır eklenir. Yıllar geçer, sorun çözülmüş, müşteri gitmiş, hammaddenin kalitesi değişmiştir, ama kısıt reçetede kalır. Bu kısıtların her biri tek başına küçük görünebilir. Birlikte ise reçeteyi en düşük maliyetten belirgin şekilde uzaklaştırabilir.",{"p":11},"Bu kısıtları bulmanın en kolay yolu gölge fiyatlara bakmaktır. Bağlayıcı olan, yani çözümün sınırına dayandığı her kısıtın bir gölge fiyatı vardır. Bu değer, kısıt bir birim gevşetilseydi reçetenin ne kadar ucuzlayacağını gösterir. Gölge fiyatı yüksek olan kısıtlar, reçetedeki en pahalı kararlardır ve her birinin neden orada olduğunun bilinmesi gerekir.",{"p":13},"Bu, her pahalı kısıtın kaldırılması gerektiği anlamına gelmez. Bazı kısıtlar, örneğin pelet kalitesi, hayvan sağlığı ya da yasal sınırlar için zorunludur. Ama nedeni bilinmeyen bir kısıt ya gerekçelendirilmeli ya da kaldırılmalıdır. Yılda bir kez bütün reçetelerin kısıtlarını gölge fiyatlarıyla birlikte gözden geçirmek, bu sessiz maliyetleri ortaya çıkarmanın iyi bir alışkanlığıdır.",{"h2":15},"Yaş madde ile kuru madde karışıklığı",{"p":17},"Sahada sık görülen bir başka hata, hammadde değerleri ile hayvan gereksinimlerinin farklı bazlarda girilmesidir. Bir laboratuvar sonucu kuru madde bazında gelir, matrise yaş madde bazında girilmesi gerekirken olduğu gibi yazılır. Ya da bir ruminant gereksinimi kuru maddede tanımlıdır, ama hammadde değerleri yaş maddedir ve dönüşüm yapılmaz.",{"p":19},"Bir örnekle bakalım. Rakamlar örnek amaçlıdır. Yüzde 88 kuru maddeli bir arpanın laboratuvar sonucu kuru madde bazında yüzde 12,5 ham protein gösteriyor. Bu değer yaş madde bazına çevrilmeden matrise yazılırsa, arpanın proteini gerçekte olan yüzde 11'in yerine yüzde 12,5 görünür. Rasyonda yüzde 40 arpa varsa, rasyonun ham proteini kâğıtta gerçekte olduğundan 0,6 puan yüksek görünür. Bu hata, çoğu zaman ancak hayvan performansı düştüğünde fark edilir.",{"p":21},"Bu tür hataları önlemenin yolu, her analiz değerinin hangi bazda olduğunu matriste açıkça tutmak ve dönüşümleri elle değil, sistemin yapmasını sağlamaktır. Bir değer bir önceki analizden beklenmedik ölçüde farklıysa, bunu bir uyarı olarak görmek de iyi bir alışkanlıktır.",{"p":23},"Birim karışıklığı da benzer bir hata kaynağıdır. Enerji bir yerde kcal, başka bir yerde MJ olarak tutulur. Bir mineral bir analizde yüzde, diğerinde mg/kg olarak gelir. Bir hammaddenin fiyatı ton başına, diğerininki kilogram başına girilir. Bu hataların bazıları saçma sonuçlara yol açtığı için hemen fark edilir. Daha tehlikeli olanlar ise sonucu biraz değiştiren ve göze batmayanlardır.",{"h2":25},"Toplam yerine sindirilebilir",{"p":27},"Amino asitleri toplam değerleriyle formüle etmek, bugün pek çok tür için eskimiş bir yaklaşımdır, ama bazı reçetelerde hâlâ devam eder. Toplam amino asit, hammaddeler arasındaki sindirilebilirlik farkını görmez. Sindirilebilirliği düşük bir yan ürün, toplam lizin bakımından soya küspesiyle yarışıyor gibi görünebilir, ama hayvana çok daha az lizin sağlar. Sindirilebilir amino asitlere geçmek, bu hammaddelerin gerçek değerini ortaya çıkarır ve çoğu zaman hem performansı hem de maliyeti iyileştirir.",{"h2":29},"Çözüm bulunamadığında",{"p":31},"Bazen verilen kısıtların hepsini aynı anda karşılayan bir reçete bulunamaz. Bunun en yaygın nedeni, birbiriyle çelişen kısıtlardır. Örneğin bir hammadde için konan alt sınır, başka bir besin maddesinin üst sınırını aşmaya zorlayabilir. Böyle bir durumda hangi kısıtların çatıştığını görmek, sorunu çözmenin ilk adımıdır.",{"p":33},"Ama her çözümsüzlük gerçek bir çelişki değildir. Bazen kısıtlar çok dar bir aralıkta, örneğin bir besin maddesi için alt ve üst sınır neredeyse aynı değerde tanımlanmıştır ve hesaplamadaki küçük yuvarlama farkları sınırın aşılmış gibi görünmesine yol açar. Bu durumda kısıtların anlamlı bir aralığa genişletilmesi ya da programdaki tolerans ayarının gözden geçirilmesi gerekir. Çözümsüz görünen bir reçeteyi kısıtları rastgele gevşeterek zorlamak, yeni ve daha gizli sorunlar yaratabilir.",{"h2":35},"Kayıt ve gerekçe",{"p":37},"Bütün bu hataların ortak bir kökü vardır: kararların gerekçesinin kaydedilmemesi. Bir kısıt konduğunda, bir analiz değeri değiştirildiğinde ya da bir hammadde matristen çıkarıldığında nedeninin bir not olarak kalması, bir sonraki uzmanın aynı soruları baştan sormasını önler. Reçete sürüm geçmişi, hangi değişikliğin ne zaman yapıldığını gösterir. Notlar ise neden yapıldığını anlatır.",{"p":39},"OptiFormula'da gölge fiyat ve parametrik analiz raporları, her reçetenin en pahalı kısıtlarını ve hammadde fiyat aralıklarını gösterir. Reçete sürüm geçmişi ve maliyet arşivi ise geçmiş kararları ve sonuçlarını izlemeyi sağlar. Bu araçlarla yılda bir kez yapılan bir reçete gözden geçirmesi, çoğu fabrikada beklenenden çok daha büyük bir tasarruf ortaya çıkarır.",{"p":41},"Formülasyonda en pahalı hatalar genellikle göze batmayanlardır. Reçete çözülür, yem üretilir, hayvanlar büyür ve her şey yolunda görünür. Sessiz maliyetleri bulmanın tek yolu, yıllardır kimsenin sorgulamadığı kısıtları ve değerleri düzenli olarak sorgulamaktır.",1794234575568]