[{"data":1,"prerenderedAt":42},["ShallowReactive",2],{"blog-besin-matrisi-nir-laboratuvar-tr":3},[4,6,8,10,12,14,16,18,20,22,24,26,28,30,32,34,36,38,40],{"p":5},"Ekim ayında yeni hasat mısır gelmeye başladı. Fabrikanın besin matrisinde mısır yıllardır aynı değerlerle duruyor: yüzde 8,0 ham protein, yüzde 14 nem ve kitaptan alınmış bir enerji değeri. Kimse bu değerlere dokunmamış, çünkü reçeteler sorunsuz çalışıyor gibi görünüyor. Birkaç hafta sonra bir entegre müşteriden telefon geliyor: büyütme döneminde canlı ağırlık hedefin biraz altında kalıyor. Ne yemin görünüşünde ne de üretim kayıtlarında bir sorun var. Sorun matristedir.",{"p":7},"En düşük maliyetli formülasyon, verdiğiniz sayılarla en iyi çözümü bulur. Sayılar gerçeği yansıtmıyorsa, çözüm de kâğıt üzerinde doğru, ahırda ya da kümeste yanlış olur. Bu yüzden besin matrisi bir kez doldurulup bırakılan bir tablo değil, sürekli bakım isteyen bir veri setidir.",{"h2":9},"Küçük bir fark, büyük bir sonuç",{"p":11},"Bir örnekle bakalım. Rakamlar örnek amaçlıdır. Etlik piliç büyütme yemimizde mısır yüzde 58 oranında yer alıyor ve reçete yüzde 21,0 ham proteine göre çözülmüş. Yeni hasat mısırdan alınan numunelerin ortalaması ise yüzde 8,0 değil, yüzde 7,3 ham protein çıkıyor. Fark 0,7 puan. Mısırın reçetedeki payıyla çarptığımızda, yemin gerçek ham proteini 0,58 × 0,7, yani yaklaşık 0,4 puan düşük çıkar. Etikette yüzde 21,0 yazan yem aslında yüzde 20,6 civarındadır. Sindirilebilir amino asitler de benzer oranda düşer.",{"p":13},"Matrisi güncelleyip yeniden çözdüğümüzde reçete açığı kapatmak için mısırdan soya küspesine kayar. Mısırın yerine giren her bir puan soya küspesi, yüzde 46 proteinli küspe için yeme yaklaşık 0,39 puan protein ekler. Açığı kapatmak için yaklaşık bir puanlık kayma gerekir. Soya küspesi tonu 18.000 TL, mısır 9.500 TL ise bu kayma ton yem maliyetini yaklaşık 90 TL artırır.",{"p":15},"İlk bakışta bu kötü bir haber gibi görünür. Oysa o 90 TL zaten ödenmesi gereken bir maliyettir. Matris güncellenmediğinde bu maliyet ortadan kalkmaz, hayvanın performansına ve müşterinin memnuniyetine yansır. Tersi de olabilir. Analiz tablodan yüksek çıktığında matrisi güncellemeyen fabrika, ihtiyaç olmayan bir protein için para öder.",{"h2":17},"Nemi unutmayın",{"p":19},"Besin değerleri çoğu zaman yaş madde üzerinden tutulur, ama hammaddenin nemi parti parti değişir. Tabloda yüzde 14 nemle tanımlı bir mısır yüzde 15,5 nemle geldiğinde, kuru maddesi yüzde 86'dan yüzde 84,5'e iner. Bu durumda yalnızca protein değil, enerji, yağ ve nişasta da aynı oranda seyrelir. NIR cihazınız nemi ölçüyorsa, diğer değerleri de kuru maddeye göre düzeltmek en temiz yoldur. Matrisi kuru madde bazında tutup yaş değerleri o partinin nemine göre hesaplamak hata payını ciddi şekilde azaltır.",{"h2":21},"NIR hızlıdır, ama kendi başına yeterli değildir",{"p":23},"NIR, kamyon kantara gelmeden numune almayı ve birkaç dakika içinde protein, nem, yağ, lif ve nişasta tahminini görmeyi sağlar. Ancak NIR bir ölçüm değil, bir tahmindir. Cihaz, referans laboratuvar sonuçlarıyla kurulmuş bir kalibrasyona dayanır. Bu kalibrasyon sizin hammaddenizi, sizin bölgenizi ve o yılın hasadını iyi temsil etmiyorsa sonuçlar sistematik olarak sapabilir.",{"p":25},"Sahada iyi işleyen yöntem şudur. Her ay her ana hammaddeden birkaç numune hem NIR ile okunur hem de yaş kimya için laboratuvara gönderilir. İki sonuç arasındaki ortalama fark izlenir. Fark birkaç ay boyunca aynı yönde kalıyorsa, bu bir sapmadır ve kalibrasyonun düzeltilmesi gerekir. Tek tek numunelerdeki dağınıklık ise normaldir ve paniğe gerek yoktur.",{"h2":27},"Numune, analizden daha önemlidir",{"p":29},"En iyi laboratuvar bile kötü alınmış bir numuneyi düzeltemez. Bir kamyonun yalnızca üst kısmından alınan bir avuç mısır, o partiyi temsil etmez. Kamyonun farklı noktalarından sonda ile alınan alt numuneleri karıştırıp ondan analiz numunesi almak gerekir. Numunenin hangi partiye, hangi tedarikçiye ve hangi siloya ait olduğu da kayıt altına alınmalıdır. Aksi hâlde elinizde bir sayı olur, ama o sayının neyi temsil ettiğini bilemezsiniz.",{"h2":31},"Hangi değeri matrise yazmalı?",{"p":33},"En son gelen partinin analizini doğrudan matrise yazmak cazip görünür, ama silodaki hammadde çoğu zaman birkaç partinin karışımıdır. Pratikte iki yaklaşım öne çıkar. İlki, son birkaç partinin miktara göre ağırlıklı ortalamasını kullanmaktır. İkincisi, hammaddeyi siloya göre tanımlayıp her silonun kendi ortalamasını tutmaktır. İkinci yol daha fazla emek ister, ama farklı tedarikçilerden gelen ve kalitesi belirgin şekilde ayrışan hammaddeler için çok daha doğru sonuç verir.",{"p":35},"Değişkenlik de hesaba katılmalıdır. Ortalaması aynı olan iki soya küspesinden biri partiler arasında çok daha dağınık sonuç veriyorsa, o hammaddeyle çözülen reçetede bir güvenlik payı bırakmak akıllıca olur. Bu pay her besin maddesine aynı oranda eklenmek yerine, değişkenliği yüksek olan hammaddeye ve kritik besin maddelerine göre belirlenmelidir.",{"h2":37},"Sonuçları reçeteye taşımak",{"p":39},"Analizlerin en çok zaman kaybettiren kısmı, sonuçların bir yerden başka bir yere elle aktarılmasıdır. Bir değer yanlış satıra yazıldığında fark edilmesi haftalar sürebilir. OptiFormula'da NIR ve laboratuvar sonuçları doğrudan hammadde analizlerine aktarılabilir ve yeni değerler reçeteleri yeniden çözmeden önce görülebilir. Eski ve yeni değerler arasındaki farkı görmek, gerçek bir kalite değişikliğini bir veri hatasından ayırmayı da kolaylaştırır.",{"p":41},"Besin matrisi, fabrikanın bilgi birikiminin en somut hâlidir. Onu düzenli olarak gerçek analizlerle beslemek, reçetelerin ahırda ve kümeste de kâğıttaki gibi çalışmasının en kısa yoludur.",1794234575117]