[{"data":1,"prerenderedAt":44},["ShallowReactive",2],{"blog-rasyon-cevresel-ciktilar-az":3},[4,6,8,10,12,14,16,18,20,22,24,26,28,30,32,34,36,38,40,42],{"p":5},"Bir süd ferması südünü alan şirkətin davamlılıq proqramına qoşulmaq istəyir. Şirkət hər fermadan bir inəyə düşən azot və fosfor ifrazını və bir kiloqram südə düşən metan təxminini tələb edir. Əvvəlcə fermer bunu hesabat öhdəliyi kimi görür. Rəqəmlər masaya qoyulanda ferma sahibi başqa şey görür: rasiondakı artıq protein və fosfor ətraf mühitlə yanaşı yem hesabına da xərcdir.",{"h2":7},"Azotun nə qədəri südə gedir?",{"p":9},"Süd inəyi yemlə aldığı azotun yalnız bir hissəsini südə və bədən toxumasına çevirir. Qalanı nəcis və sidiklə xaric olur. Sidikdəki azot peyin anbarında və tarlada tez ammonyaka çevrilir və həm hava keyfiyyətinə, həm də suya təsir edir. Azotdan istifadə səmərəliliyi yemlə alınan azotun nə qədərinin südə keçdiyini göstərir və rasionun nə dərəcədə balanslı olduğunun yaxşı göstəricisidir.",{"p":11},"Bir nümunə götürək, rəqəmlər nümunə xarakterlidir. İnək gündə 22 kq quru maddə yeyir və rasionun xam proteini 17%-dir. Azot qəbulu 22 × 0,17 / 6,25, təxminən 598 qramdır. İnək gündə 3,3% proteinli 35 kq süd verir. Süddəki azot 35 × 0,033 / 6,38, təxminən 181 qramdır. Azotdan istifadə səmərəliliyi təxminən 30%-dir. Qalanın böyük hissəsi peyinə gedir.",{"h2":13},"Bir bənd protein",{"p":15},"Eyni inək üçün süd məhsuldarlığı dəyişməsin deyə, rubendə parçalanmayan protein ilə mübadilə proteini arasındakı balansı qoruyaraq rasionun xam proteinini 16%-ə endirək. Azot qəbulu təxminən 563 qrama düşür, azotdan istifadə səmərəliliyi isə təxminən 32%-ə yüksəlir. Bir inəkdən gündə təxminən 35 qram az azot xaric olur.",{"p":17},"Yüz inəkli fermada bu, ildə təxminən 1 280 kq az azot deməkdir. Bundan əlavə, protein rasionun ən bahalı qida maddələrindən biridir. İstifadə olunan protein mənbələrindən asılı olaraq xam proteini bir bənd azaltmaq bir inəyə düşən gündəlik yem xərcini də nəzərəçarpacaq dərəcədə aşağı salır. Bu halda ətraf mühit üçün edilən yaxşılaşdırma birbaşa xərc qənaətidir.",{"p":19},"Diqqət edilməli məqam proteini kor-koranə azaltmamaqdır. Mübadilə proteini, xüsusilə də lizin və metionin kimi limitləşdirici amin turşuları çatışmazsa, süd məhsuldarlığı və süd proteini düşür. Proteini azaltmağın düzgün yolu ümumi xam proteini deyil, inəyin həqiqətən ehtiyac duyduğu protein formalarını hədəfləməkdir. NASEM 2021 kimi modellər bu balansı tapmağa kömək edir.",{"h2":21},"Fosfor: çox vaxt ehtiyacdan artıq",{"p":23},"Fosfor süd inəyi rasionlarında ən çox artıqlaması ilə verilən minerallardan biridir. Səbəblərdən biri fosforun döl verməklə əlaqələndirilməsi və ona görə də təhlükəsizlik payının geniş saxlanmasıdır. Halbuki müasir tövsiyələr bir çox rasionda istifadə olunan səviyyənin ehtiyacdan yüksək olduğunu göstərir. Artıq fosfor peyinlə xaric olur, torpaqda toplanır və səth sularına çatanda evtrofikasiyaya səbəb olur.",{"p":25},"Fosforu ehtiyac səviyyəsinə endirmək adətən çətin deyil. Çox vaxt mineral qarışıqdakı fosfor mənbəyini azaltmaq və kəpək, yağlı bitki şrotları kimi əlavə məhsullardan gələn fosforu hesaba qatmaq kifayətdir. Qeyri-üzvi fosfat bahalı xammal olduğu üçün bu düzəliş yem xərcini də azaldır.",{"p":27},"Fosforla yanaşı natrium və kalium da peyin və çirkab suları üçün əhəmiyyətlidir, lakin süd inəyi rasionlarında real fərq adətən fosforda özünü göstərir. Fosfor səviyyəsini azaltdıqdan sonra bir müddət qan və ya peyin analizləri ilə izləmək həm fermeri, həm də baytarı arxayın edir və dəyişikliyin kök salmasına kömək edir.",{"h2":29},"Metanı düzgün oxumaq",{"p":31},"Rubendəki fermentasiyanın təbii məhsulu olan metan süd heyvandarlığından gələn istixana qazı emissiyalarının böyük hissəsini təşkil edir. İnəyin gündəlik metan ifrazı yediyi quru maddədən və rasionun tərkibindən asılıdır. Lakin metanı yalnız bir inəyə görə oxumaq yanıldıcı ola bilər. Məhsuldarlığı daha yüksək olan inək daha çox yediyi üçün gündə daha çox metan ifraz edir, amma bir kiloqram südə daha az metan düşür.",{"p":33},"Səbəb saxlanma ehtiyacıdır. Süd versə də, verməsə də, hər inək sadəcə bədənini saxlamaq üçün müəyyən miqdarda yem yeyir. Süd məhsuldarlığı artdıqca bu sabit ehtiyac daha çox kiloqram südə bölünür. Buna görə metan intensivliyini azaltmağın ən təsirli yollarından biri rasionun və sürü idarəçiliyinin səmərəliliyi artırmasıdır. Kobud yemin keyfiyyəti, rasionun yağ səviyyəsi və nişasta mənbələri də metan ifrazına təsir edir.",{"p":35},"Kobud yem keyfiyyətinin metana təsiri praktikada da vacibdir. Erkən biçilmiş, həzmolunanlığı yüksək kobud yem həm quru maddə qəbulunu, həm də süd məhsuldarlığını artırır və bir kiloqram südə düşən metanı azaldır. Bu, ekoloji hədəflə məhsuldarlıq hədəfinin eyni istiqamətdə çəkdiyi daha bir haldır.",{"h2":37},"Ekoloji göstəriciləri rasionun bir hissəsinə çevirmək",{"p":39},"Ekoloji hesablamalar çox vaxt rasion hazırlandıqdan sonra ayrıca cədvəldə aparılır. Bu yanaşmada rasion qərarları ətraf mühitə təsir düşünülmədən qəbul edilir və nəticələr sadəcə hesabata yazılır. Daha təsirli yol bu göstəriciləri rasionla birlikdə görməkdir. Onda iki rasion müqayisə ediləndə təkcə xərc deyil, azot və fosfor ifrazı və metan təxmini də eyni anda görünür.",{"p":41},"OptiFormula TMR hər rasion üçün metan, azot və fosfor göstəricilərini hesablayır. Quru maddə qəbulu, bir başa düşən gündəlik xərc və yem xərcindən sonrakı gəlirlə birlikdə oxunanda hansı dəyişikliyin həm ətraf mühit, həm də gəlirlilik üçün yaxşı olduğu aydın olur. Süd alıcısının və ya davamlılıq proqramının istədiyi hesabatlar üçün lazım olan əsas məlumatlar beləliklə birbaşa rasiondan gəlir.",{"p":43},"Ətraf mühitə təsiri azaltmaq çox vaxt bahalı investisiyalarla əlaqələndirilir. Halbuki ilk və ən ucuz addım çox vaxt rasiondadır: artıqlaması ilə verilən protein və fosforu ehtiyac səviyyəsinə endirmək. Bu addım həm ətraf mühit, həm də fermanın son nəticəsi üçün yaxşıdır.",1794234585438]